9 Eylül 2013 Pazartesi

The Turkish Media’s Darkest Hour: How Erdogan Got the Protest Coverage He Wanted

By Piotr Zalewsky
Foreign Affairs
June 14, 2013

Two weeks into the protests that have raged in Istanbul and dozens of other cities across Turkey, a few things have become clear. Prime Minister Recep Tayyip Erdogan, whose authoritarian style of governance has made him the target of the demonstrators’ anger, has been weakened but remains popular and fully in charge. Those frustrated with his government's policies, as well as with the opposition's clumsy attempts to provide alternatives, have finally found a voice, if not necessarily a leader. One of the protests’ most tangible outcomes, however, has been to lay bare the full extent to which Erdogan’s government has brought the Turkish media to heel.
Over the past few years, Turkey has made headlines as the world’s top jailer of journalists. According to Reporters Without Borders, a nongovernmental organization that supports press freedom, 67 journalists currently sit in Turkish prisons. For a country that has cast itself, not altogether mistakenly, as a regional leader and a beacon of democracy in the Middle East and the Muslim world more broadly, that is bad news.
The government insists that only a small fraction of the jailed journalists are behind bars for crimes related to their reporting. (Most of the journalists are Kurds accused of links to the Kurdistan Workers’ Party, or PKK, considered a terrorist group.) Human rights organizations and media watchdogs beg to differ. Of the 67 jailed journalists, a Reporters Without Borders spokesperson said in an email, “a minimum of 33 journalists and 2 media assistants” have been detained for their reporting.
Yet the debate about numbers misses the point. As the last two weeks have shown, Turkey’s jailed journalists are only the most visible symptom of a much wider malaise: the cowing of the country’s free press.
The protests began on May 28 with a small, peaceful sit-in in Gezi Park, a small patch of trees in central Istanbul that had been slated for demolition. Following a brutal police crackdown, the protests swelled in size, drawing in thousands of students, liberals, leftists, Alevis, trade unions, secularists, and Kurds. Yet even as the scale of the demonstrations became clear, a number of major newspapers buried the story. And on June 1, as mass demonstrations and rioting erupted across dozens of cities, the main news channels buried their necks in the sand. That night, CNN Turk, a leading broadcaster, aired hours of documentaries -- on a 1970s novelist, dolphin training, and penguins. At some point, it cut to a news bulletin. It lasted maybe all of 5 minutes, featured a few sound bytes from ruling party officials, a few shots of the protests, and no word from the demonstrators themselves. Overnight, the penguin became a symbol of all that was wrong with the Turkish press.
This is not the first time in recent memory that the media have recoiled under government pressure. A similar clampdown occurred just last month, after a terrorist bombing claimed 52 lives in Reyhanli, a Turkish town near the border with Syria. Similarly, Turkish media faced a gag order in late December 2011, when army pilots, mistaking smugglers for PKK fighters, rained bombs on the Iraqi border and killed 34 civilians. Vildan Ay, a former news anchor at Sky Turk, a TV station, told me she had to sit on the story for hours until foreign news agencies began covering it and officials in Ankara confirmed it.
In the wake of the Gezi Park protests, however, the censorship seems to have become too blatant, too offensive to tolerate -- not only for many viewers and readers but also for a number of journalists themselves. Since the beginning of June, thousands of people have picketed the offices of several mainstream news stations. Ever since Haberturk TV aired a lengthy interview in which the editor in chief of the company’s newspaper treated Erdogan to a barrage of softballs, crowds of protesters have gathered in front of the station’s headquarters. “They’re shouting slogans against the editor in chief, our station, and our newspaper,” Ay, now a news editor at Haberturk, told me. She and a number of colleagues, themselves fed up with the station’s coverage, couldn't be happier: “We’re clapping, we’re waving to them from the windows. It's so funny. They’re protesting us, but we are part of the protest.”
The crisis of the free press isn’t as simple as direct censorship or a chasm between pro- and anti-government media (although a number of outlets have been taken over by businessmen with close ties to the ruling Justice and Development Party, known by its Turkish acronym, AKP). The real problem in Turkey is that all mainstream media, sympathetic to the AKP or not, have little choice but to be on good terms with the powers that be. This is as true now as it was when the AKP wasn’t around, and when it was the once omnipotent army -- which managed to bring down four governments since 1960 and which Erdogan’s government has since brought to heel -- that ruled from the sidelines. Today, however, it is more visible than ever before.
For most media bosses, newspapers are little more than vehicles to curry favor with the authorities. Given the amount of cash that they hemorrhage each year, most media outlets, at least from an economic perspective, are useless investments. Where the media titans can rake in the big bucks is through investments in such areas as mining, construction, or port services, sectors where the biggest client is none other than the government itself. With public contracts worth billions of dollars at stake, and with the process for seeking them notoriously opaque, the bosses have to tread carefully. Stepping on the government’s toes often means being left out in the cold. Just ask Aydin Dogan. The media tycoon, whose newspapers ran a series of articles in 2008 about a corruption scandal allegedly involving the AKP, was first publicly shamed by the prime minister and then slapped with a record fine of $3.2 billion for tax irregularities.
Back when the generals pulled the strings, the taboo issues were the Armenian genocide of 1915, the Kurdish situation, and the military itself. Today, says Esra Arsan, a former reporter who is currently a professor of journalism and media studies at Istanbul Bilgi University, it’s the hard-hitting stories on government corruption and corporate malpractice that are off limits. Criticizing Erdogan and his government’s policies, meanwhile, is like navigating a minefield: some journalists get away with it, many do not, and most dare not try.
Censorship can come in a number of guises, Arsan notes. “It may be a telephone call from a government adviser, sometimes from the prime minister himself, or a face-to-face meeting.” Most of the time, however, the government gets the coverage it wants by eliciting a conditioned response from the media. “The media know,” says Arsan. “They’ve become experts on how to censor themselves.”
The scale of the problem is astounding. Of the journalists Arsan interviewed for a 2011 study, 95 percent said the government intervened in editorial decisions, 89 percent said the media bosses did, and 100 percent reported that censorship was common. Although a few leading columnists still have the courage or the leverage needed to cover the difficult issues or criticize the government without mincing words, their ranks are rapidly thinning. Since 2012, newspapers have parted ways with some of the biggest names in Turkish journalism, including Hasan Cemal, Amberin Zaman, Ece Temelkuran, and Nuray Mert. Once let go, says Arsan, many become too hot to touch. “There are secret agreements between the media bosses that if one of them fires a journalist the other ones will not hire them,” she explains. In most cases, it isn’t the fear of being jailed that breeds self-censorship but the fear of being left jobless, branded, and unemployable.
If the latest protests have become the mainstream media’s darkest hour, they have also become Twitter’s finest. Social media had already been enormously popular in Turkey well before the protests, with many journalists furiously tweeting the kind of opinions they could never voice on air or in their newspapers’ pages. In the past two weeks, however, it has witnessed a veritable explosion. According to Topsy.com, as of June 14 the number of tweets containing the hashtag #direngeziparkı (“Resist Gezi Park”) sent since the beginning of the protests had surpassed 4,500,000. The number of those containing #occupygezi was 2,300,000. The backlash has come quickly. Several days into the protests, Erdogan labeled Twitter “the greatest scourge to befall society.” On the night of June 4, police in Izmir, a western city where protests have been held daily, 34 Twitter users were detained on charges of incitement to commit a crime or to disobey the law. All but one have since been released.
The outcry, over Twitter and elsewhere, seems to have shamed at least some media outlets into picking up the pieces. After NTV, another leading broadcaster, failed to provide live coverage of the first days of the protests, crowds, consisting mostly of young urban professionals, marched on the company’s Istanbul headquarters, chanting, among other things, "The media has sold out!" Outraged protesters torched an NTV truck in the center of Istanbul. Several of the station’s journalists resigned. Eventually, an NTV employee told me on condition of anonymity, “The social media reaction reached such a point that it became unbearable to the bosses.” That, he said, was when the company’s CEO decided to issue an apology to the station’s viewers. NTV soon began providing coverage around the clock, as did a few other stations. A reconciliatory statement by President Abdullah Gul, who broke with Erdogan by telling protesters that their “message had been received,” may also have been a factor in the decision, the NTV employee acknowledged, “but not a big one.”
Now, says Arsan, journalists “have begun asking what the hell are they doing over there, because they’re not doing journalism.” In this sense, the protests may mark a turning point for Turkish media. “Once you hit rock bottom,” she adds, “you have to start going to the top somehow.”
Then again, perhaps it will be more of the same. On the night of June 7, after Erdogan returned from a four-day trip to North Africa, he made yet another defiant speech, conceding practically nothing to the protesters. The following morning, the front pages of six major newspapers opened with a quote from the speech that couldn’t contrast more with the gist of what the prime minister said but which they had probably been force-fed by government spin doctors: “We are open to democratic demands.”
Meanwhile, the government is already lashing out against media outlets. On June 11, Turkey's High Council of Radio and Television fined four television stations that had provided live coverage of the protests from the very beginning for “encouraging people to violence” and “violating broadcasting principles.” And on June 14, it gave notice to Hayat TV, another station, that it would shut down its broadcast signal by the end of the day.

Gezi-Park: The media has lost all its credibility

By Marco Cesario 

«Twitter has become a problem for our Prime Minister,» says Esra Arsan, professor of journalism at Istanbul’s Bilgi University and media critic «according to a research conducted at New York University (NYU), from 4 pm until midnight of Friday May 31st there were about 2 million tweets concerning the protest. Crowdsourcing was key for the uprising».

What is the nature of the #OccupyGezi movement?
This movement is absolutely spontaneous, which means that it is not connected with any marginal group, contrary to what our Prime Minister has tried to make us believe. It started simply as an environmental and pacifist protest to protect Gezi Park. However, the police’s and the security forces’ brutal reaction have triggered a huge uprising that slowly turned into an heterogeneous movement. The protesters are asking to renegotiate and to extend the meager spaces of democracy offered by the AKP government over the last ten years. It should be noted that this is a government exerting pressure and strict control on society and on people’s private life. The role of women, the number of children, alcohol consumption and even the dress code: this government has an autocratic and totalitarian attitude over all these elements. However, for the first time in ten years, this government has been openly criticized by the public. In my opinion it may be possible that this would never have happened without the overreaction of police forces against civilians and against peaceful demonstrators. The problem is that Erdoğan is “out of control”; in the last few years he has dramatically increased the distance between himself and its people and therefore he is not accustomed to listen to citizens’ requests and demands. He brutally repressed a peaceful protest but could not have imagined this kind of reaction.
Civil society, however, seemed to be ready for such a reaction. Protesters (students, journalists, Kurdish militants) already existed even though the protests were isolated. The Gezi Park issue sparked a huge uprising
That is correct. We all know that Tayyip Erdoğan, has a strong religious profile and a conservative background. Had this characteristic been confined to his private life there would have been no problem at all, but when you want to impose your way of life and your models on society, then it becomes an issue. The AKP’s slogan has always been: «We are a liberal and conservative party». In their political program there was no intention of using policy to make an operation of “social engineering” to transform citizens into a mass of religious people. However, since 2007, AKP’s deputies, sympathizers and Erdoğan himself have started to pay more attention to people’s lifestyle, to their attitudes and behaviors. Suddenly, freedom of speech, freedom of the press and the independence of social research were targeted. Today, for example, we have a gradual privatization of universities, and a series of decrees limiting the academic activities related to social research. The atmosphere is extremely tense at all levels and people are sick of this dirigisme in government policies.
Erdoğan, however, seems to have been deaf to protesters’ demands
The initial protest at Gezi Parki was absolutely peaceful and animated by a fairly small group. The government’s reaction, however, was so violent that no one could negate the disproportional nature of its reaction. But that is not the point. Tayyip Erdoğan has always been very clever in using the media and in general he has excellent communication skills. However, this time, in my opinion, he has proven incapable. A good government, a smart PM, would have taken advantage of the situation. If people take to the streets the best approach is to talk to them, to listen to them, to understand what they want. Only that way it is possible to calm things down and control the situation. But what he did is the exact opposite. Erdoğan considers his voters as soldiers who obey without thinking, an army sitting at home and waiting for the next election to give him, once again, their vote. The amazing thing is that so many people who claim to have voted for him are now saying: “What the hell are you doing Tayyip? This is pure madness”.
What do you think about the black out of mainstream media?
This is a turning point for the credibility of Turkish media. the major national media have completely overshadowed the police’s repression and deliberately ignored what was happening in the streets. They did not cover the news, they did not broadcast images or videos. I’ve been saying this for years: the Turkish mainstream media is not doing its job, they don’t tell the truth, they distort facts and manipulate reality – and yet people continue to trust them. But after what happened in the center of Istanbul, the cultural capital of Turkey, the magnitude of their lies became clear. The media did not provide any information for 48 hours! It’s a shame. They want us to believe that all these people protesting are marginalized groups or terrorists, instead, they are ordinary people, they are students who are trying to defend their ideals and their lives. But now everyone saw that the national media have first obscured and then manipulated the facts. That is why these protests represent a point of no return for the media in Turkey. I have seen journalists resigning from NTV (National Turkish Television), I have seen them making statements against their bosses. This is a form of revolution, something that would have been unthinkable in the past. I hope at least that what happened will be an opportunity to re-examine the accountability and credibility of the big national media and that it will encourage the Turkish people to become more aware, to turn off the television and to avoid certain newspapers which misrepresent reality.

An uninterrupted flow of information is coming from social networks. Twitter and other social media have actually filled the void
Twitter has become a problem for our prime minister. Given that the mainstream media have not guaranteed any coverage of current events, thanks to Twitter people were able to realize what was happening. If you compare this to the Egyptian up rise against Mubarak where, according to a U.S. study, only 30% of the tweets came from the same country, in Turkey, during the first few hours of the protest, 90% of the tweets were geo-localized within the country. Most of the tweets openly condemned the mainstream media and their inexplicable silence. I have read dozens of tweets accusing national media: «Where are you? Shame on you». A New York University research on Turkish Twitter activity, on Friday 31st from 4 pm until midnight counted about 2 million tweets with the hashtag of the protest (#Occupygezi #Direngeziparki etc). After midnight the average number of tweets concerning the events was around 3,000 tweets every minute! It’s simply amazing. Erdoğan, who has 2.8 million followers (and 0 following), said absolutely nothing on Twitter. Again, this is incredible. Had he used Twitter effectively, replying to people, speaking the truth on the events, had he communicated something to its people perhaps things might have taken a different turn. His “media advisors”, who are specialists and professionals, screwed up. The key element behind the protest was “crowdsourcing”. The impact of social media in general, with its uninterrupted flow of photos and videos, was decisive.


Leggi il resto: http://www.linkiesta.it/esra-arsan-media#ixzz2WhIqxZK9

Esra Arsan'ın medya yazılarını okumak için...

esraarsan.blogspot.com adresine gidiniz. 

Doç. Dr. Esra Arsan Medya Mahallesinde

Ayşenur Arslan'a Medya Mahallesi programının 03.10.2011 tarihli bölümünde Doç. Esra Arsan konuk oldu.

http://tv.cnnturk.com/video/2011/10/04/programlar/medya-mahallesi/doc-esra-arsan-aysenur-arslanin-medya-mahallesi-programina-katildi/index.html

MEDYANIN İÇLER ACISI HALİ

KÖŞE YAZARIYIM KAPI DIŞARIYIM!


Evrensel gazetesi yazarı Esra Arsan bugünkü köşesinde medyadaki yaprak dökümünü yazdı..

MEDYANIN İÇLER ACISI HALİ; KÖŞE YAZARIYIM KAPI DIŞARIYIM!Köşe yazarıyım, kapı dışarıyım

Gün geçmiyor ki merkez medyada taşlar yerinden oynamasın, anlı şanlı yayın yönetmenleri, köşe yazarları işlerinden edilmesin. Hürriyet’ten, Milliyet’ten, Sabah’tan, Akşam’dan, Habertürk’ten, Yeni Şafak’tan ve büyük TV kanallarından meşrebine göre müzmin muhalif, eski yandaş yeni muhalif, aslında yandaş ama arada “gak guk” etme cesareti göstermiş gazeteciler temizleniyor. Öyle bir temizlik ki bu, at at bitmiyor; hız keseceğe de benzemiyor. İktidarın “tek ses, tek Türkiye” takıntısı, nesiller boyu anlatılacak bir basın sansürü tarihini yazıyor.

Büyük medyada muhalif gazeteci temizliği AKP’nin ikinci seçim zaferinden sonra, 2007’de başladı ve günümüzde sistematik hale geldi. Emin Çölaşan ve Bekir Coşkun’un Hürriyet’le bağının şoke edici biçimde koparılmasıyla açılan kapıdan bugüne kadar çok sular aktı. İktidarın basına saldığı korku, merkez medyada isim yapmış pek çok gazetecinin işinden olmasına neden oldu. AKP, muhaliflerini susturmakta mahirleşti; medya patronları kadir kıymet bilmezlikte sınırları aştı. Hürriyet, Sabah, Akşam, Radikal, Habertürk, Milliyet, Yeni Şafak gibi gazetelerden sayısız yazar kovuldu. Benzer şekilde, NTV, CNNTürk, Kanal D, ATV, Show TV, Star gibi televizyon kanallarından da artık isimleri saymakla bitmeyecek kadar uzun bir liste oluşturacak sayıda gazeteci ya istifaya zorlandı, ya da iş akitleri sonlandırıldı. Son zamanlarda bu listeye bir de “süresiz izne çıkartılanlar” eklendi.

Başbakan Erdoğan eskiden gazete patronlarına “maaşını ödediğiniz yazara laf geçiremiyor musunuz?” diye açıkça diklenirdi. Patronlar da mesajı alır, gerekeni yapardı. Artık Başbakanın açıkça mesaj vermesine bile gerek kalmadan patronlar “gerekeni” yapıyor gibi. Duyduğumuza göre, Ankara’dan gelen telefonlarla hallediliyor her şey. Zaten otosansür almış başını yürümüş. Piyasada satılan Evrensel, Birgün, Özgür Gündem, Sözcü, Cumhuriyet, Yurt, Sol gibi niş yayınlar hariç, merkez medyada iktidarı doğrudan eleştirebilen tek bir gazete kalmadı.

AKP’NİN BASINDA BAHAR TEMİZLİĞİ

Köşe yazarlığı Türkiye’de çok önemsenen bir kurum. Halkımız kendisine olguları ve rakamları aktarması beklenen muhabirlerden çok, ona akıl veren, düşünce sistematiği dikte eden, olayları kendince yorumlayan köşe yazarlarına güveniyor. MediaCat ve Nielsen tarafından her yıl yapılan “en popüler ve sevilen köşe yazarı” anketinde ezelden beri liste başı yazar (beğenin veya beğenmeyin) Emin Çölaşan. Çölaşan, Hürriyet’ten kovuldu. Çok sevilen yazarlar listesinde yine tepelerde yer alan Ahmet Altan da Başbakanla ters düşünce Taraf gazetesi yöneticiliğini ve yazarlığını bıraktı. Bekir Coşkun, listenin bir diğer değişmez ismi. O da, önce Hürriyet’ten istifa etti, sonra Habertürk’ten kovuldu. Benim düşünceme göre, Emin Çölaşan ve Bekir Coşkun gibi çok okunan ve sevilen iki yazarın yıllardır çalıştıkları çok satan gazeteleriyle ilişkilerinin kesilmesi, basında AKP temizlik baharının tescillendiği noktaydı. Bundan sonra gelen işten çıkarmaların hem provası, hem de öncüsü niteliğindeydi. 2007 yılı ve onu izleyen birkaç yıl içinde Türk basınının amiral gemisinde yaşanan işten çıkarmalar ve yeni yerleştirmeler (İslami basından Doğan grubuna kadar) hem liberal hem de İslami kesim yazarları tarafından “makul” bulundu; eleştirilmedi. Kazın ayağının bununla sınırlı olmayacağını, bir gün sıranın kendilerine de geleceğini tahmin edemediler; beklemediler. Sevdikleri yazarların tek tek işten çıkarılması okur kitlesinde de büyük infial yaratmamıştı doğrusu. Gazete okuru nankör. Emin Çölaşan’sız Hürriyet çok mu tiraj kaybetti? Bekir Coşkun’suz Hürriyet’te ne değişti? Yeni Şafak’tan Ali Akel kovulunca mütedeyyinler ne tepki verdi? Ahmet Altan ve ekibi Taraf’tan ayrılınca nasıl olup da o gazetenin tirajı arttı? Bu sorular böyle uzar gider. İşten atılan, ayrılmaya zorlanan veya meslek haysiyetinin ayaklar altına alınmasına dayanamayıp  istifa eden gazetecileri toplum ayakta mı alkışladı? Tam tersi; onları unutmaya, başlarına gelen felaketi görmezden gelmeye meyletti. Toplumun gazetecilik üzerine oynanan bu kirli oyuna karşı duyarsızlığı, basın özgürlüğünün önünde en büyük engel haline geldi. Özgürlüğün toplum tarafından talep edilen bir şey olması gerekir her şeyden evvel.
Başbakanın basın danışmanları istedikleri kadar “yok öyle şey” desinler. İktidar partisinin talimatlarıyla, muhalif yazıları nedeniyle işten atıldıkları tescillenen yazarların/TV starlarının listesi uzun. İçinde isimlerini atladıklarım varsa, şimdiden özür dilerim:

Hürriyet: Emin Çölaşan, Özdemir İnce, Cüneyt Ülsever, Soner Yalçın, Rahmi Turan,
Tufan Türenç, Tuna Kiremitçi, (Tufan Türenç’in yazılarına son verildi, Uluslararası
Basın Enstitüsü temsilcisi Ferai Tınç istifa etti)
Milliyet: Nuray Mert, Metin Münir, Hasan Cemal, (Derya Sazak yayın yönetmenliğinden alındı; Can Dündar’ın işine son verildi)
Sabah: Tuluhan Tekelioğlu, Yavuz Baydar
Radikal: Haluk Şahin, Türker Alkan, Hakkı Devrim, Yıldırım Türker, Ertuğrul Mavioğlu, Joost Lagendijk
NTV: Banu Güven, Ruşen Çakır, Mirgün Cabas, Can Dündar, Çiğdem Anad
Star TV: Uğur Dündar
Habertürk: Bekir Coşkun, Ece Temelkuran, Amberin Zaman
Star gazetesi: Mehmet Altan
Today’s Zaman: Andrew Finkel
CNNTürk: Ayşenur Arslan
Akşam: Serdar Akinan, Burhan Ayeri, Ali Saydam, Cemalettin Taşçı, Tuğçe Tatari, Hüsnü Mahalli, Turgay Şeren, Sevim Gözay, Ahmet Çavuşoğlu ve Barış Bardakçı
Yeni Şafak: Ali Akel, Teodora Doni, Kürşat Bumin
+1 TV: Tuncay Mollaveisoğlu

Bu listede onuruyla istifa eden sayısız muhabir, editör ve haber merkezi çalışanı yer almıyor. Ama inanın onların sayısı son dönemde işinden olan, çokça tanınmış yazardan daha fazla. Şimdi burada hepsinin adını yazmaya kalksam, maalesef sayfalar yetmez. (Gazetemizi İnternet’ten okuyanlar listeye şu linkten ulaşabilirler:http://www.muhalefet.org/haber-gazeteci-isten-atilir-dovulur-hapsedilir-12-6903.aspx)
Bu gazetecileri saygıyla anıyorum buradan. Onlar sadece çalıştıkları kuruma veya onun yöneticilerine değil, ayı zamanda iktidara ve tüm topluma “bu iş böyle olmaz” demeyi öğreten, onurlu gazeteciler. Sadece Gezi eylemleri sırasında (27 Mayıs’tan bu yana) Türkiye Gazeteciler Sendikasının tespit edebildiği kadarıyla en az 60 basın emekçisi işinden oldu. Zorunlu izne gönderilen az 14 basın emekçisinin ise durumu ise belirsizliğini koruyor. Bu 60 basın emekçisinin 23’ü işten atılırken, 37’si ise istifa etmek durumunda kaldı. Her ne kadar uluslararası çapta etikçi geçinen gazeteciler şimdi kaybettikleri köşelerinde bir zamanlar bu gazetecilerin adını bir kere dahi anmasa da, bu isimler uluslararası basın örgütlerinin listelerinde yer alıyor.

ÖRGÜTSÜZLÜK İKTİDARIN MEDYA TEMİZLİKLERİNE ZEMİN HAZIRLIYOR

Türkiye’de zaten can çekişen basın ve ifade özgürlüğünün ruhuna fatiha okunurken, kendilerini en yakın hissettikleri yazarın işinden edilmesine okurlar tepki vermiyor dedik. Peki, hala aynı kurumlarda çalışan gazeteciler, yani meslektaşları ne yapıyor? Kanımca, henüz pozisyonlarını koruyan aktif gazeteciler işten çıkarmalar arasında “seçkinci” bir hiyerarşi kuruyor. Bazı gazetecilerin çalıştıkları kurumla “yollarını ayırması”  “skandal”, bazılarının “kovulması” ise “makul karar.” Ayrıca, merkez medyadaki çoğu gazetecinin basın özgürlüğü anlayışı şu: “Kötülük kendi kapıma veya yakın arkadaşıma dokunana kadar kimsenin başına gelenle ilgilenmem.” Bu kafayla değil basın özgürlüğü, bir cacık olmaz. Nitekim, böyle yıllarca işini kaybeden, hapse atılan gazetecilerin durumunu “makul” görmüş bir yazarın, bugün kendisi işini kaybedince meslektaşlarından sempati ve destek beklemesi gerçekten abes oluyor. Bu tür benmerkezci yaklaşımlar, mesleki dayanışma ve basın özgürlüğü talebinin samimiyetine gölge düşürüyor. Bu ülkenin basını ya hep beraber özgürleşecek, ya da hep beraber zincirli köle gibi yaşayacak. Kötülüğün dile gelmesi için namlunun ucunun illa Hasan Cemal, Yavuz Baydar veya Can Dündar’a çevrilmesini beklemek gerekmiyor. Bu seçkincilik, duyarsızlık ve örgütsüzlük iktidarın yeni medya temizliklerine ve korku iklimine zemin hazırlıyor.

KÖŞE YAZARLIĞI DEĞERSİZLEŞTİRİLDİ

İşin bir de matrak boyutu var: Bizde okunan, sevilen, halkın kendisine yakın hissettiği bazı köşe yazarları da halka genellikle masal anlatıyor. Misal, 2010’un bitmesine yakın, Ertuğrul Özkök, Dünya Editörler Forumu’nda “Köşe yazarlarının önemi artacak” demiş ve bu söylem üzerinden ateşli bir tartışma başlamıştı. Murat Bardakçı ise, bunun doğru olabileceğini, ancak arkadaşının lokantasına gidip sarımsaklı baklavanın ne kadar güzel olduğunu anlatan yazarın değil, konusuna hakim köşe yazarının öneminin artacağını söylemişti. İkisi de yanıldı. Sarımsaklı baklavanın nimetlerini yazanlar hariç, köşe yazarlığı değersizleştirildi.
Ancak, sanırım bir başka yayın yönetmeninin öngörüsü doğru çıktı. Zaman’dan ayrılıp Doğan grubuna transfer edilen Eyüp Can, Radikal’in başına geçtiğinde “sokak yazarı” diye bir kavramı ortaya atmıştı. Eyüp Can, okurların masa başında değil, hayatın içinden yazarları tercih ettiğini ifade ediyordu. Bu kavram, pek çok köşe yazarı tarafından eleştirilmişti. Bugün gelinen noktada ise, “sokak yazarı” kavramı az çok yerli yerine oturmuş görünüyor. AKP’ye muhalefet eden yazarlara birer birer kapı gösterilirken, insanın acaba “sokak yazarı”ndan kasıt bu muydu, diyesi geliyor? Eh, merkez medyanın elit yazarı sokağa çıkınca, eli maşalı Kasımpaşalı’dan kaçamıyor.

AĞLAMAYAN OKURA YAZAR VERMEZLER

Uzun lafın kısası: Medya patronları her daim hegemonyadan gelen taleplere açık ve tek amaçları şöyle ya da böyle gemilerini yüzdürmek. Eğer medya tüketicisi aklını başına toplayıp baskıcı hükümetlere ve onların dümen suyundaki medya patronlarına “dur” demezse, daha çok sokak yazarımız olur. Bu arada, sansür ve işten çıkarmaların ayyuka çıktığı bir medya düzeninde, henüz işlerini koruyan  gazeteciler de meslektaşlarına sahip çıkıp, örgütlü protestoya girişmezlerse, eli maşalılarla palalılar arasında telef olacaklar. Ağlamayan okura yazar, mesleğine sahip çıkmayan gazeteciye özgürlük vermezler.  Basında yaprak dökümü sürüyor. Bu öyle oturup seyredilecek TV dizisi değil, tepki vermek gerek.

Esra ARSAN / EVRENSEL

kaynak: www.medyaradar.com 

Medya Gözcüsü Olmak

Aşağıda, 1990'larda yazdığım bir yazıyı okuyacaksınız. Bu yazı, önce www.dorduncukuvvetmedya.com adlı sitede yayınlanmış, daha sonra da medya yazılarımın derlendiği ve Evrensel Basım Yayın'dan çıkan "Medya Gözcüsü" adlı kitabımda yer almıştır.



MEDYA GÖZCÜSÜ OLMAK

Esra Doğru
Enformasyon çağının en büyük silahı olan medya, bir yandan düşüncelerimizi, duygu ve davranışlarımızı yönlendirmek yolunda bombardımana devam ederken, bir yandan da kendi içindeki çelişkilerin bir ürünü olarak, yine kendi olanaklarıyla, anti-medyayı yaratıyor.  Bir başka deyişle medya, kendi ürettiği kültürel yapılanma içinde, dünya üzerinde yaşayan her yaştan insanı karşı konulamaz bir bilgi akışı altında ezip şaşkına çevirirken, bir yandan da aynı ezici aygıtları –silahları- kullanarak kendi “söylemini” kıyasıya eleştiriyor.
Özellikle son yıllarda Internet ortamında medyanın eleştirisine soyunan site sayısında gözlenen artış, “yeni medya” ortamının, aslının eleştirisi için en uygun adres olduğu izlenimi veriyor. Dünyada aralarında 4KM’nin de bulunduğu çok sayıda web sitesi, her gün değişik kanallardan piyasaya sürülen enformasyonu doğruluk, yanlılık, adil tutum ve çıkar ilişkileri açısından sorguluyor, mesleki kodlarda sapma olup olmadığını denetliyor. Medya eleştirisinin temel sorusu, yazılı, görsel ya da işitsel alanda üretilen bilgilerin,  kim tarafından, ne amaçla ve hangi yolla edinilip hedef kitleye aktarıldığı: “Bu mesajı kim yarattı?”, “Kim hangi nedenlerle bu mesajın belli bir bölümünü seçti, belli bir bölümünü çıkardı?”, “Bu mesaj hedef kitleyi nasıl etkileyecek?”...bu ve bunun gibi pek çok soru, medya eleştirmeninin görev alanına giriyor. İşte batıda Media Watch, Türkiye’de ise “Medya Gözcüsü” olarak adlandırılan gruplar –ya da kişiler- yazılı basın, televizyon, radyo ve Internet ortamından yayılan bilgi akışını elekten geçirip, eksik ya da çarpıtılmış bilgiyi ayırt etmeye çalışıyor. Biraz çelişkili olsa da, kuşkusuz olumlu gözle bakılması gereken bir gelişme bu; U.C. Berkeley Gazetecilik Okulu Dekanı Ben Bagdikian’ın deyimiyle, “imajlarla kelimelerin, aile, okul, din ve devlet gücünden daha etkili olduğu bir yüzyılda” medya gözcülerine çok iş düşüyor çünkü.
Türkiye’nin medya ortamı da geçtiğimiz aylarda iki yeni medya gözcüsü kazandı: Jurnal.net ve Medyakronik.  Internet ortamında yayınlanan iki web sitesi de, daha çok gazetecilik ve dolayısıyla “habercilik” üzerine yoğunlaşıyor. Batıda bu amaçla kurulmuş örgütlere “Haber Gözcüsü” (News Watch) adı da veriliyor. Temel olarak “haber hiçbir ticari güç tarafından kontrol edilmemelidir; aynı devlet gücü tarafından kontrol edilmemesi gerektiği gibi” anlayışından hareket eden haber gözcüleri, yeni iletişim kartelinin elde ettiği gücü ne yönde kullandığını gözleyip kamuoyunu uyarmayı amaçlıyor.
Geniş halk kesiminde “majör medyada yayınlanan haber gerçeği yansıtıyordur(!)”  düşüncesi  hakim olsa da, habercilik mesleğine kıyıdan köşeden bulaşan herkes bilir ki medyada sunulan en masum haber/olay  bile bir “yeniden yaratım” sürecinin ürünüdür. Bu yeniden yaratım süreci, yani haberin fotoğraflı-fotoğrafsız, birinci sayfadan-onuncu sayfadan, soru başlıklı-kesin başlıklı, küçük-büyük veriliş tarzı, aynı haberin değişik medyalarda farklı sunumuna yol açar; mesela Recai Kutan’ın yeniden Fazilet Partisi Genel Başkanı seçilmesi, bir gazetede  “Kutan’ın Başarısı” olarak sunulurken bir diğerinde “Gül Galip, Kutan Başkan” olarak verilir. Haber söyleminin eleştirisi, duyduğu ve gördüğü ile zehirlenen, medyanın esiri olmuş halk kitlelerini karşı karşıya oldukları tehlikeli oyundan haberdar etmek açısından önemlidir.
Peki ama böylesine ulvi bir amaçla yola çıkan ve “haber gözcülüğüne” soyunan kadronun ne gibi vasıflara sahip olması gerekir? Medya eleştirisi yapılacaksa eğer, bu eleştiriyi yapacak donanıma sahip kişilerin öncelikle kendilerini tarif etmeleri gerektiğini söylesek çok mu şey istemiş oluruz? Batıdaki örneklere baktığımızda, genelde  medya veya özelde haber eleştirisinin, ya üniversite ortamında akademikler (Columbia Journalism Review örneği gibi) ya da zamanında yaygın medyada çalışmış ancak, mevcut pratiğe meydan okuyarak mesleği bırakmış kişiler (Steve Brill’in Brill’s Content örneği gibi) tarafından yapıldığını görüyoruz. Akademik anlamda haberi eleştiren dergiler veya web siteleri, çoğunlukla gazetecilik pratiğini yukarıya çekecek araştırma metinleri yayınlıyorlar: “Çocuklar haber kaynağı olarak kullanılmalı mı?”, “Polis-adliye haberlerinin izlenmesinde dikkat edilecek noktalar” veya “Oto-sansürün arkasındaki gerçekler” türü makalelere bu tür dergi ve sitelerde rastlıyoruz. Akademik altyapıdan gelmeyen haber gözcüleri ise zaman zaman daha saldırgan, daha meydan okuyucu ve yıpratıcı olabiliyorlar: Buna örnek olarak Türkiye’den Kuva-yı Medya’yı verebiliriz.
Şimdi saldırgan tutum denilince biraz durup düşünmek lazım. Bir medya kuruluşunun habercilik anlayışını, patronajını ya da bu kuruluşta görev yapan bir gazeteciyi eleştirirken hangi kıstasları dikkate almak gerektiği ve takınılan saldırgan tutumu destekleyecek ne kadar sağlam delillere dayanıldığını da göstermek gerekiyor. Üstelik eleştiriyi yapan, saldırgan tutumu gerçekleştiren öznenin kim olduğu da çok önemli. Bunu bir örnekle açıklamaya çalışalım: Diyelim ki çok satan gazetelerden birinde, çok iyi maaşla çalışmaktasınız. Gazetecilik mesleğinizi ifa ederken bir anlaşmazlık sonucu işinizden atılıyorsunuz. Bu olay sizde derin bir ihanete uğramışlık duygusu yaratıyor ve öç almak istiyorsunuz. Tam bu aşamada medya eleştirisi yapan sitelerden biri “gel bize yazı yaz” diye teklifte bulunuyor; yapacağınız ilk iş sizi mesleğinizden eden kurum aleyhine elinizdeki bilgileri açığa vurmak mıdır, yoksa edindiğiniz mesleki tecrübeyi kendinizden sonraki kuşağa en iyi şekilde aktaracak daha farklı bir söylem arayışına mı girersiniz? Bu konu medya eleştirisine soyunan herkesin (4KM dahil) öncelikle kendi kendisine sorması gereken bir sorudur bana göre.
Bir de yaygın medyada halen çalışmakta olup, bir yandan da medya eleştirisi yapan gazeteci grubu var ve aslına bakarsanız onların durumu daha vahim. Çünkü “iletişim çağında kendi olanaklarını kullanarak kendini eleştirmek” gibi bir misyon üstlenmiş durumdalar ki vay hallerine! Neresinden bakarsanız bakın karmaşık bir durum; Türkiye’de mevcut medya kartelinin bir yazarı, yöneticisi ya da muhabiri olarak görev alanların -isimlerini vererek- kendi çalıştıkları (maaş aldıkları) kurumu ne ölçüde eleştirebilecekleri bir soru işaretidir kuşkusuz. Bugünkü medya ortamında “sendikal hakları”, “ücret politikalarını”, “iş yerinde eleman kayırmaları”, “işten keyfi adam atmaları” ya da “editoryal bağımlılığı” eleştirebilecek midir bu kalemler? Tam tersi, eğer suya sabuna dokunmayacaklarsa, o zaman neden medya eleştirisi gibi bir alanda yer almak ihtiyacındadırlar? Medyayı eleştirecek güce sahip olmak kuşkusuz eleştiriyi yapana “ben temizim”, “ben farklıyım” deme fırsatını verdiği için tercih edilir bir durumdur; ancak Ayşenur Arslan’ın 1. İletişim  Kongresi’nde yaptığı konuşmada söylediği gibi “Barda çalışıp da bakire kalmak (aslı genelevdir benim bildiğim)” ne kadar mümkündür?
Sanal alemde varolmaya çalışan haber gözcülerinde “gözlediğimiz” (haber gözcüsü de gözlenebilir) bir başka durum da mevcut medyanın kendini ifade ediş tarzını temsil ediyor oluşlarıdır ki bu da alternatif bir söylem yaratmaya çalışma çabasını baltalamaktadır. Mevcut haberci medyanın söylemi “güçlü yazar kadrosu”, “araştırmacı-yazarlar”, “köşe başlarını tutanlar” üzerinedir. Dönüp yeni kurulmakta olan haber gözcüsü sitelere bakarsak, aynı söylemin hakim olduğunu görmekteyiz. Aynı alt-üst hiyerarşisi bu sitelerde de mevcuttur, yani “köşe yazarları”, “yazarlar”, “diğer yazarlar”  ve adı lazım olmayan bir takım çalışanlar… Bu siteler tam olarak kaç kişilik bir kadro ile ve nasıl bir örgütlenme tarzı ile hazırlanmaktadır? Bence medya gücünü eleştiriye soyunan bu kadrolar, öncelikle kendilerinin kim olduklarını açıklamalılar. Dergi ya da web sitesi, kim tarafından finanse edilmektedir? Burada görev yapanlar gönüllü kişiler midir, yoksa maaş karşılığı mı çalışmaktadırlar? Eğer para karşılığı çalışılıyorsa maaşı kimler tarafından ödenmektedir? Medya eleştirmenine para ödeyen bir patron varsa, bu patronun asıl işi nedir; yaygın medyadan her hangi bir kurumla organik bir bağı  var mıdır? Medya eleştirmeni yazar-çizer-araştırmacı kadro, aynı zamanda bir başka medya kurumunda maaşlı çalışmakta mıdır?..bu ve bunun gibi sorular çoğaltılabilir. Hatta çoğaltılmalı ve cevaplar da beklenmelidir; aksi taktirde medya veya haber eleştirisi, altı boş bir batılılaşma tahayyülü, bir özenti  olmaya mahkumdur. Çünkü medya veya haber söyleminin eleştirisi, doğası gereği içeriksel bir alternatif  teşkil etmeli ve bunun için de bağımsız olmalıdır.
Son olarak Amerika’dan verdiğimiz Brill’s Content dergisinden bir örnekle bitirelim. Eski gazeteci (aynı zamanda hukukçu) Steven Brill tarafından finanse edilen yayının web sitesine girdiğinizde şunları görürsünüz: Steven Brill önce kendisi tarafından kaleme alınmış bir mektupla okuyucularına misyonunu anlatmakta, arkasından da siteyi ziyaret eden okuyucularla ilgili hiçbir kişisel enformasyonu depolamadıklarını söyleyerek bu sitenin ziyaretçilerinin, ileride potansiyel tüketici olarak kullanılmayacağına dair söz vermektedir. Medya eleştirisi yapan sitenin de arada bir yanlış yapabileceği düşünülerek bir “düzeltme politikası” oluşturulmuştur. Brill’s Content’de çalışan her bir elemanın hangi görevi üstlendiği ve daha önce hangi medya kurumlarında çalıştığını gösteren ayrıntılı bir künye vardır. Ayrıca hepsinden önemlisi, ABD’de onurlu meslek geçmişiyle tanınmış gazeteci Bill Kovach, bu sitenin Ombudsmanı  (yani eleştirmenin eleştirmeni) olarak görev yapmaktadır. Bu örnek de gösteriyor ki, güçlü olanı eleştirebilmek için alternatif bir güç oluşturmak ve farklı bir söylem yaratmak büyük önem taşıyor; bu iddia ile yayın hayatına başlayan her iki siteye de başarılar diliyoruz.
Adı geçen siteler için bakınız:
www.jurnal.net
www.medyakronik.com
 www.kuvayimedya.com.tr
 www.cjr.org
 www.brillscontent.com


TARAF'TA İSTİFA DEPREMİ VE MEDYADA 2012 - ESRA ARSAN